Unutulan ya da unutturulan bitki "Endüstriyel Kenevir"

Tohumu kuşların en sevdiği besinlerden biri olan, oldukça yağlı içeriğe sahip olup yakıt, sabun ve boya yapımında kullanılan, besleyici olması açısından gıda olarak da yararlanılan kenevir tohumuna, önemine binaen, Farsça kaynaklı "Şah Tohumu" (Şah Danaç)'da denilmektedir.

Öncelikle halk arasında hint keneviri olarak bilinen ve esrar yapımında kullanılan kenevirle, endüstriyel kenevir veya sanayi kenevirini ayrı değerlendirmek gerekir.

Kenevir bitkisi, erkek ve dişi bitkiler olarak farklı özelliklere sahip olmasına rağmen, dişisinin içeriğinde bulunan "tetra-hidro-kannabinol (THC)" maddesinin esrar yapımında kullanılmasından dolayı, doğru bir ayrım ve değerlendirme yapılmadan, sanki suç bitkininmiş gibi, Kenevir ailesinin tamamı kötü addedilmektedir. Araştırmalar göstermektedirki, dişi kenevirde bulunan "tetra-hidro-kannabinol (THC)" maddesi emin ellerde, ilaç hammaddesi olarak kullanılıp bir çok hastalığa çare olabilecekken, insanoğlunun şeytani mayasından gelen iyileri kötüye kullanma sorumsuzluğunun bir eseri olarak, yasak olmasına ve nesilleri tehlikeye atmasına rağmen içeriğindeki bu maddeden dolayı bitkinin kötü amaçlı kullanılmasının önü alınamamaktadır. Böylece insanoğlunun pervasızlığı ve patavatsızlığı yine kendini vurmaktadır. Malesef bu durum, içeriğinde esrar maddesi bulunmayan "Endüstriyel Keneviri"de etkileyecek şekilde, adeta tüm kenevir ailesinin adını kötüye çıkarmıştır. Oysa tarımsal, çevresel faydadan tutun da endüstriyel faydalara, gıda olarak kullanımından ilaç olarak kullanımına kadar bir çok faydası olan kenevir, tarım sistemiz içinde değerlendirilmesi gereken bir bitkidir. Liflerinden iplik, dokuma ve kumaş yapılırken, hamurlu kısmından da kağıt yapılabilmektedir. Tarihinin en eski bitkisel hammadde kaynağı olan bu bitki, Osmanlı İmparatorluğu döneminde de, ordu ve donanmanın gereksinimi olan giysi, urgan vb için yetiştiriciliğine önem verilmiş bir bitkidir.

Kenevir, endüstriyel olarak, lifi, tohumu ve benzeri amaçlar için yetiştirilen önemli bir kültür bitkisidir. Bir çok ülkede enerji bitkisi olarak (biyogaz, biyoyakıt) da kenevir üretilmektedir. Uzmanlar esrar özelliği çok az olan dolayısıyla kötü amaçlı üretmek isteyenlerin faydalanamayacağı,uyuşturucu madde özelliği çok az olan endüstriyel kenevir türünde çeşit sayısının yüze yaklaştığını, esrarsız olan bu çeşitlerin dünyada bir çok ülke tarafından üretiminin yapıldığını bildirmektedir. Bizde de esrarsız, özellikte olan kenevirlerin belli bölgelerde ve belli şartlar dahilinde devlet iznine bağlı olarak üretildiği bilinmektedir. Ancak bu alanda bir boşluk görülmektedir. Bu boşluğu devlet öncülüğünde, üniversite özel sektör dayanışmasıyla, istismara mahal vermeyecek şekilde doldurmak ve bu bitkinin yararlı yönlerini endüstriyel alanda değerlendirmek zorunluluk aşamasına gelmiştir. Bunun için Tarım Orman Bakanlığına bağlı Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde, uygun bir bölgede "Kenevir Araştırma Enstitüsü" kurulması ve bu kurum merkez alınarak bu bitki ile ilgili çalışmaların yapılması en sağlıklı olanıdır.

Bitkideki yasaklı kısım, tetra-hidro-kannabinol (THC) maddesi içeren dişi kenevir iken bir nevi tüm bitki familyası hedef kadrajına girmiş ve böylece endüstride kullanılan tür ve çeşitlerde gözden düşmüştür. Yasaklama 1937'de Amerikan hükümetinin yüksek psikoaktif bileşen (THC) içeren kenevir türlerinin ekimini yasaklanmasıyla başlamıştır. 1961 yılında ise kenevir ekimi, endüstriyel kullanımlar dışında yasaklanmış, Birleşmiş Milletler tarafından dünya geneline yayılmıştır. Dünya çapındaki yasaklamanın bilimsel açıdan çok, ekonomik ve siyasi çıkar gruplarınca yapıldığı tartışmaları ise hiç bitmemiştir. Buna rağmen bu maddeyi içeren türlerin ilaç yapımı amacıyla bazı ülkelerde üretildiği bilinmektedir. Sonuç olarak, yasaklanan türler esrar yapımında kullanılan ve tetra-hidro-kannabinol (THC) maddesi içerenler olmasına rağmen diğer türler bu yasağın gölgesinde kalmıştır.

Bu konuda, Kenevirin bilinmesi gereken yararlarından bir kısmını özetle dile getirecek olursak;

Doğal kenevir az miktarda THC içermekte ve bu nedenle de asla uyuşturucuya dönüştürülememektedir. Bunun yanında, tarladan elde edilen kenevir liflerinden, tekstil sanayiinde, çekirdeklerinden de kozmetik sektöründe yararlanıldığı gibi odunsu sapı ise, kağıt ve kumaş üretiminde kullanılmaktadır.

Asıl maddesi kenevir olan ketenli giysiler kullanışlılığı, sağlıklı olması, hafiflikleri ve terletmemesi nedeniyle, dünyada rağbet görmektedir.

Kağıt, kumaş ve gıda ürünlerinin yapımına, endüstriyel ve özel enerji üretimine katkısı olan ve aynı zamanda havayı temizlerken toprağı besleyen ve bu anlamda tek doğal kaynak olduğu kabul edilen; kitaptan, şampuana ve otomotiv sanayine kadar kullanım alanı bulunan kenevir, yaklaşık yüz yıl önce kullanıldığı gibi son üretilen bazı otomobillerin kaplamasında da kullanılmıştır.

Diğer taraftan yapılan araştırmalarda kenevirin, elverişsiz topraklarda ve bataklık bölgelerde yetiştirilebilen ender bitkilerden biri olduğu, toprağın derinliklerinde filizlenen köklerinin toprağı besleyerek verimliliğini artırdığı yapılan tespitler arasındadır. Ayrıca, pamuk gibi lifli bitkilerin tarladan toplanmadan %50'ye yakını ziyan olabiliyorken, kenevirde bu ziyanın olmadığı tespit edilmiştir.

Bir top kağıdın bir yılda 7 liradan 21 liraya çıktığı ve kağıt yapımı için çok sayıda ağacın kesildiği göz önüne alınırsa ve 1 dönüm kenevirden 4 dönüm ağaca denk kağıt hamuru elde edildiği düşünülürse, konunun önemi daha iyi anlaşılır sanırım.

Demirden korkup trene binmemekle olmaz, zararlı ve kötüye kullanımı önlemek için tedbirleri sağlam alıp bu alanda eğitim ve bilinç düzeyini yükselterek, kafa karışıklıklarını önleyecek şekilde, ehil beyinlerle, bilimsel ve teknik alt yapıyla birlikte kurumsallaşmayı da yeniden dizayn ederek, özellikle endüstriyel kenevir üretimini olması gereken konuma getirmeliyiz.